بیرخستنەوەی هەفتانە
ڕۆژوو .. سنووری پارسه‌نگی

ڕۆژوو .. سنووری پارسه‌نگی

پێشه‌كی:

   له ‌زمانی عه‌ره‌بیدا به‌ رۆژوو ده‌وترێت: (صَوم) واته‌: خۆگرتنه‌وه‌. له‌ زاراوه‌ی شه‌رعدا، رۆژوو: بریتیه‌ له‌ خۆگرتنه‌وه‌و وازهێنان له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌و حه‌زه‌ جنسیه‌كان، به‌ مه‌به‌ستی گوێڕایه‌ڵی له‌ فه‌رمانه‌كانی خوای گه‌وره‌و نزیك بوونه‌وه‌ لێی، هه‌ر له‌ بانگی به‌یانییه‌وه‌ تا رۆژئاوابوون. [1]

   خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێ: (فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُواْ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ) البقرة‌/١٨٧ واته‌: ئێستا ده‌توانن له‌گه‌ڵ ژنه‌كانتاندا كاری سه‌رجێی بكه‌ن و ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ رێی پێداوه‌ (له‌ ئومێدی منداڵ خستنه‌وه‌و چێژ له‌ یه‌كتری وه‌رگرتن) بكه‌ن و بخۆن و بخۆنه‌وه‌ تا ئه‌و ساته‌ی ده‌زووی سپێتی به‌یان له‌ ده‌زووی ره‌شی شه‌وتان بۆ جوێ ده‌كرێته‌وه‌، واته‌ تا سپێده‌تان لێ هه‌ڵدێت، ئینجا رۆژووه‌كه‌ تا شه‌و بگرن.[2]

   خوای گه‌وره‌ بایه‌خی تایبه‌تی به‌م خواپه‌رستیه‌ داوه‌و خستویه‌تیه‌ ریزی پایه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئیسلام و به‌ چاكترین جۆری رۆژووی ناو هه‌موو ئایینه‌كانی تری هه‌ژمارد كردووه‌ .

خێرو پاداشتی ڕۆژوو

   ڕۆژوو خێرو به‌ره‌كه‌ت و پاداشتی گه‌وره‌ی لای خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌، قورئانی پیرۆز له‌ ریزی هه‌ندێك كرده‌وه‌ی چاكی تردا باسی ده‌كات ده‌فه‌رموێ: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا) الاحزاب/٣٥ واته‌: خوای په‌روه‌ردگار لێخۆشبوون و پاداشتی زۆر گه‌وره‌ی بۆ رۆژووه‌وانان ـ له‌ پیاوان و ئافره‌تان ـ ئاماده‌كردووه‌ .

   پاداشتی ڕۆژوو لای خوای گه‌وره‌ بێ ئه‌ندازه‌یه‌، خوای گه‌وره‌ له‌ فه‌رمووه‌یه‌كی قودسیدا فه‌رموویه‌تی: (كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ يُضَاعَفُ الْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ مَا شَاءَ اللَّهُ يَقُولُ اللَّهُ إِلَّا الصَّوْمَ فَإِنَّهُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ مِنْ أَجْلِي) رواە مسلم[3] واته: هه‌موو كرده‌وه‌یه‌كی چاكی مرۆڤ چه‌ند قات پاداشتی له‌سه‌ر ده‌درێته‌وه‌، له‌ ده‌ به‌رابه‌ره‌وه‌ هه‌تا حه‌وت سه‌د به‌رابه‌ر، ته‌نها ڕۆژوو نه‌بێت، ڕۆژوو بۆ منه‌و خۆیشم پاداشتی له‌سه‌ر ده‌ده‌مه‌وه‌، چونكه‌ له‌به‌ر من واز له‌ ئاره‌زوو حه‌زو خواردن و خواردنه‌وه‌كانی ده‌هێنێت .

   بۆنی ده‌می ڕۆژووه‌وان لای خوای گه‌وره‌ له‌ بۆنی میسك خۆشتره‌! وه‌ك له‌ كۆتایی ئه‌و فه‌رمووده‌ قودسییه‌ی پێشوودا ده‌فه‌رموێ: (لَخَلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ) رواه‌ مسلم. [4]

   پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ له‌ فه‌رمووده‌یه‌كی تردا ده‌رباره‌ی خێرو پاداشتی ڕۆژوو ده‌فه‌رموێ: (لَا يَصُومُ عَبْدٌ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ إلَّا بَاعَدَ اللَّهُ بِذَلِكَ الْيَوْمِ عَنْ وَجْهِهِ النَّارَ سَبْعِينَ خَرِيفًا)متفق علیه[5]‌  واته: هه‌ركه‌سێك له‌به‌ر خاتری خوای گه‌وره‌ ڕۆژێك به ‌ڕۆژوو بێت، ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌و ڕۆژه‌ حه‌فتا پایزه ‌ڕێ رووخساری له‌ ئاگری دۆزه‌خ دوور ده‌خاته‌وه‌. واته‌ حه‌فتا ساڵ ڕێ !!

له‌ رۆژی قیامه‌تدا

ڕۆژووه‌وانان رێزو پله‌و پایه‌ی تایبه‌تییان هه‌یه‌

   چوونه‌ به‌هه‌شت له‌ یه‌كێك له‌ ده‌رگاكانی به‌هه‌شته‌وه‌ - كه‌ ناوی ره‌ییانه ‌- تایبه‌ت كراوه‌ به‌ رۆژووه‌وانان كراوه‌! وه‌ك پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: (إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يَدْخُلُ مِنْهُ الصَّائِمُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ يُقَالُ أَيْنَ الصَّائِمُونَ فَيَقُومُونَ لَا يَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ فَإِذَا دَخَلُوا أُغْلِقَ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ أَحَدٌ) متفق علیه[6] واته: به‌هه‌شت ده‌رگایه‌كی هه‌یه‌ پێی ده‌وترێ ره‌ییان (واته‌: تێرئاو).. له‌ رۆژی دواییدا ڕۆژووه‌وانان لێیه‌وه‌ ده‌چنه‌ ژووره‌وه‌، كه‌س جگه‌ له‌وان له‌وێوه‌ ناچێته‌ ژووره‌وه‌، كه‌ رۆژوه‌وانان چوونه‌ ژووره‌وه‌ ئیتر داده‌خرێ و كه‌سی تری پێدا ناچێته‌ ژووره‌وه‌ .

   ڕۆژوو گرتن له‌ مانگی ره‌مه‌زاندا زیاتر له‌و خێرو پاداشتانه‌ی سه‌ره‌وه‌، پاداشتی زۆر گه‌وره‌ی تری هه‌یه‌.. مانگی ره‌مه‌زان بۆ خۆی مانگێكی پیرۆزه‌ چونكه‌ قورئانی تێدا هاتۆته‌ خوای گه‌وره‌ره‌وه: (شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ)البقرة‌/١٨٥ واته‌: مانگی ره‌مه‌زانه‌ كه‌ قورئانی تێدا هاتۆته‌ خواره‌وه‌ .

   ره‌مه‌زان شه‌وی قه‌دری تێدایه‌ له‌ هه‌زار مانگ چاكتره‌! وه‌ك ده‌فه‌رموێ: (إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ * لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ)القدر/١-٣ ئێمه‌ له‌ شه‌وی قه‌در (شه‌وی به‌ فه‌ڕو به‌ره‌كه‌ت)دا ئه‌م قورئانه‌مان دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌. تۆ چوزانیت شه‌وی قه‌در چیه‌؟ شه‌وی قه‌در له‌ هه‌زار مانگ باشتره‌ !!

   پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌رباره‌ی خێرو پاداشت و گه‌وره‌یی رۆژووی ره‌مه‌زان ده‌فه‌رموێ: (مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ) متفق علیه[7] واته: هه‌ر كه‌سێك به‌دڵنیایی باوه‌ڕه‌وه‌و له‌به‌ر خاتری خوای گه‌وره‌ رۆژووی ره‌مه‌زانه‌كه‌ بگرێت، ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌و گوناهانه‌ی خۆش ده‌بێت كه‌ پێشتر كردوونی .

   پێویسته‌ موسوڵمان له‌ ڕه‌مه‌زاندا - به‌ ئومێدی ده‌ستخستنی ئه‌و هه‌موو پاداشتانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ رۆژووه‌وانی دیاری كردووه ‌- له‌ جاران زیاتر خۆی به‌ خواپه‌رستی و پاڕانه‌وه‌و یادی خوای گه‌وره‌و قورئان خوێندن و داوای لێخۆشبوون و خێرو چاكه‌كردنه‌وه‌ خه‌ریك بكات ..

   یه‌كێكی تر له‌ قه‌درو ڕێزی ڕۆژووه‌وان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئومێدی زۆره‌ دوعا و نزاكانی وه‌ربگیرێت و خوای گه‌وره‌ به‌ هانایه‌وه‌ بێت و وەڵامی بداته‌وه‌، به‌تایبه‌ت له‌كاتی به‌ربانگدا.. خوای گه‌وره‌ له‌ نێوان دوو ئایه‌تدا كه‌ هه‌ردووكیان باسی رۆژوو و مانگی ره‌مه‌زان ده‌كه‌ن ئه‌م ئایه‌ته‌ی داناوه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: (وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ) البقرة‌/١٨٦ واته: ئه‌گه‌ر سه‌باره‌ت به‌ من لێیان پرسیت ئه‌وه‌ من نزیكم، هه‌ر كه‌سێك له‌ من بپاڕێته‌وه‌ وەڵامی ده‌ده‌مه‌وه‌ و داواكانی جێبه‌جێ ده‌كه‌م .

   پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: (إِنَّ لِلصَّائِمِ عِنْدَ فِطْرِهِ دَعْوَةً مَا تُرَدُّ) رواه‌ ابن ماجه[8] واته‌: رۆژووه‌وان له‌ كاتی رۆژوو شكاندندا، دوعاكانی گیرا ده‌بێت .

مه‌رجه‌كانی پاداشتی ڕۆژوو

   بۆ ئه‌وه‌ی رۆژووه‌وان له‌ خیرو پاداشتی قیامه‌ت مه‌حرووم نه‌بێت، پێویسته‌ ره‌چاوی ئه‌م دوو خاڵه‌ بكات :

١- خۆ پاراستن له‌ تاوان :

   رۆژووه‌وان پێویسته‌ خۆی به‌ ره‌وشته‌ به‌رزه‌كانی ئیسلام بڕازێنێته‌وه‌و هه‌وڵ بدات خۆی له‌ هه‌موو جۆره‌ تاوان و خراپه‌یه‌ك به‌ دوور بگرێت.

 پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: (وَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ فَلَا يَرْفُثْ وَلَا يَصْخَبْ فَإِنْ سَابَّهُ أَحَدٌ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي صَائِمٌ) متفق علیه[9]‌ واته: ئه‌گه‌ر یه‌كێكتان به‌ڕۆژوو بوو با نه‌چێته‌ لای خێزانی و تووڕه‌نه‌بێت و بۆڵه‌بۆڵ به‌سه‌ر كه‌سدا نه‌كات وه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێك جنێوی پێدا یا شه‌ڕی پێ فرۆشت با پێی بڵێت من به‌ ڕۆژووم .

   ئه‌و رۆژووه‌وانه‌ی كه‌ خۆی له‌ گوناهو تاوان ناپارێزێت ئه‌گه‌ر رۆژووه‌كه‌شی به‌تاڵ نه‌بێته‌وه‌ ئه‌وا خێرێكی ئه‌وتۆی نامێنێته‌وه‌. ئه‌وه‌تا‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: (مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ) رواه‌ البخاری[10] واته: خوای گه‌وره‌ هیچ پێویستی به‌ كه‌سێك نییه‌ كه‌ واز له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ بهێنێت بەڵام واز له‌ قسه‌ی درۆو ده‌له‌سه‌ و كارپێ كردنی نه‌هێنێت ..

  له‌ فه‌رموده‌یه‌كی تردا ده‌فه‌رموێ: (رُبَّ صَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلَّا الْجُوعُ وَرُبَّ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلَّا السَّهَرُ) رواه‌ البیهقی[11] واته: چه‌ند له‌ رۆژووه‌وان هه‌یه‌ كه‌ له‌ برسێتی به‌ولاوه‌ هیچی تری بۆ نامێنێته‌وه‌ !

٢- دڵسۆزی (الإخلاص) .

   دڵسۆزی مه‌رجێكه‌ بۆ دروستی و په‌سه‌ندی رۆژوو لای خوای گه‌وره‌، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ له‌ فه‌رمووده‌كه‌دا ده‌فه‌رموێ (واحتسابا) واته‌: ئه‌و رۆژووه‌ په‌سه‌نده‌و پاداشتی لای خوای گه‌وره‌ مسۆگه‌ره‌ كه‌ له‌به‌ر ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام بدرێت، چونكه‌ نه‌مانی ئه‌م مه‌رجه‌ موسوڵمان ده‌خاته‌ ریزی دووڕووان (منافقین)ە وه‌ .

حیكمه‌ته‌كانی ڕۆژوو

١- رۆژوو هۆكارێكی ئیمانی په‌روه‌رده‌و گه‌شه‌كردنی رۆح و مانه‌وه‌یه‌تی به‌ پاك و بێگه‌ردی، چونكه‌ رۆژووه‌وان به‌رده‌وام له‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌دایه‌و هه‌ست به‌ زیادبوونی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ ئیمانییه‌ ده‌كات كه‌ له‌گه‌ڵ په‌روه‌ردگاریدا به‌ستوویه‌تی، به‌تایبه‌ت له‌ ره‌مه‌زاندا كه‌ سات به‌سات و رۆژ به‌رۆژ ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ دامه‌زراوتر ده‌بێت.. به‌م دیدو هه‌سته‌وه‌، به‌م ووره‌و وویسته‌وه‌، به‌م ره‌فتاره‌ پارسه‌نگه‌وه‌، له‌ ژیانی فریشته‌ نزیك ده‌بێته‌وه‌ .

   هه‌روه‌ها رۆژوو پارێزكاریی و ته‌قوا له‌ مرۆڤدا دروست ده‌كات و ترسی خوای گه‌وره‌ ده‌خاته‌ دڵ و ده‌روونییه‌وه‌و بواری سه‌رپێچی له‌ فه‌رمانه‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ عه‌بد ته‌سك ده‌كاته‌وه‌، چونكه‌ هه‌ستی چاودێری خوایی له‌ ناخی مرۆڤدا ده‌ڕوێنێت، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌مه‌ كراوه‌ به‌ سه‌ره‌كیترین ئامانج و مه‌به‌ستی رۆژووگرتن.. هه‌ر وه‌كو قورئان ئاماژه‌ی بۆ كردووه‌و ده‌فه‌رموێ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ)البقرة‌ ١٨٣ واته‌: ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه‌، رۆژووتان له‌سه‌ر فه‌رزه‌ هه‌ر وه‌كو كه‌ له‌سه‌ر ئه‌وانی پێش ئێوه‌ش فه‌رز بووه‌، ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌وه‌یه‌ پارێزكاربن..

   موسوڵمان  له‌ كاتی رۆژووگرتندا چاكتر هه‌ست به‌ نازو نیعه‌ته‌كانی خوای په‌روه‌ردگاری ده‌كات و ده‌چێته‌ ئاست و مه‌قامی سوپاسگوزاریی .

٢- له‌ ڕووی جنسییه‌وه‌: حه‌زی جنسی مه‌ترسیدارترین چه‌كه‌ به‌ده‌ست شه‌یتانه‌وه‌، كه‌ بۆ سه‌رگه‌ردان كردنی مرۆڤ به‌ كاری دێنێت و ده‌یكاته‌ پاڵنه‌ری راسته‌وخۆی ده‌ستی بۆ هاندانی مرۆڤ له‌سه‌ر خراپه‌كاریی .

- رۆژوو هۆكارێكی گرنگ و كاریگه‌ره‌ بۆ دامركاندنه‌وه‌ی حه‌زو ئاره‌زووه‌ سه‌ركه‌شه‌كانی مرۆڤ به‌ گشتی و بۆ هێدی كردنه‌وه‌و كۆنترۆڵ كردنی دڵ و ده‌روون و هۆشی، به‌ جۆرێك كه‌ ته‌وژمه‌كانی خاو ده‌كاته‌وه‌و چالاكی ئه‌و هۆڕمۆنانه‌ی به‌رپرسی جنسن له‌ خوێندا كه‌م ده‌كاته‌وه‌ .

- رۆژوو وویست و ئیراده‌ی موسوڵمان  به‌هێز ده‌كات و له‌ دڵه‌ڕاوكه‌ رزگاری ده‌كات. بیر كردنه‌وه‌ی ناقۆڵاو خه‌یاڵاتی جنسی لێ دوور ده‌خاته‌وه‌و له‌ شه‌ڕی (نه‌فسی ئه‌مماره‌) رزگاری ده‌بێت.. كاریگه‌ری ئه‌م حیكمه‌ته‌ له‌ گه‌نجه‌كاندا رۆشنتر ده‌رده‌كه‌وێت.. له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خۆشه‌ویستمان صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ روو ده‌كاته‌ لاوه‌كان و ده‌فه‌رموێ: (يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ) متفق علیه[12] واته: ئه‌ی گه‌نجینه‌، هه‌ركه‌سێكتان توانای هه‌یه‌ با ژن بهێنێت، چونكه‌ ژنهێنان باشتر چاو ده‌گرێته‌وه‌و چاكتر داوێن ده‌پارێزێت، ئه‌وی كه‌ له‌ توانایدا نییه‌، با به‌ڕۆژوو بێت، چونكه‌ رۆژوو قه‌ڵغانه‌ ..

- رۆژوو بۆ پاراستنی موسوڵمان له‌ تاوان و سه‌رپێچی هۆكاری كپبوونه‌وه‌ی ئاره‌زووی جنسییه‌، به‌ راستی هه‌ر وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمویه‌تی قه‌ڵغانه‌: (الصِّيامُ جُنَّةٌ مِنْ النَّارِ كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنْ الْقِتَالِ)[13] واته‌: رۆژوو قه‌ڵغانه‌و خۆی پێ له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌پارێزرێت، هه‌ر وه‌كو كه‌ یه‌كێكتان له‌ جه‌نگدا خۆی به‌ قه‌ڵغانه‌كه‌ی له‌ پێكران ده‌پارێزێت ..

- رۆژوو بۆ ئیمانداران قەڵایه‌، ده‌توانن له‌ كاتی په‌لاماری شه‌یتاندا خۆ بده‌نه‌ پاڵ رۆژوو و خۆیان له‌ تیرو گورزی بپارێزن.. پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: (الصِّيَامُ جُنَّةٌ وَهوَ حِصْنٌ مِنْ حُصُونِ الْمُؤْمِنِ)[14] واته‌: رۆژووگرتن قه‌ڵغانه‌، قەڵایه‌كه‌ له‌ قەڵاكانی موسوڵمان ..

٣- له‌ ڕووی ده‌روونی و كه‌سێتییه‌وه‌: رۆژوو كه‌سێتی موسوڵمان  به‌رز راده‌گرێ، چونكه‌ هۆكاری دووركه‌وتنه‌وه‌ی موسوڵمانه‌ له‌ تاوان وخراپه‌كاریی.. كه‌م كردنه‌وه‌ی چالاكی نه‌فس و لایه‌نه‌ شه‌ڕخوازیه‌كه‌ی مرۆڤه‌ كه‌ ده‌ركه‌وتنی هه‌ر ره‌فتارێكی به‌دی، رێزو كه‌سێتی موسوڵمان له‌كه‌دار ده‌كات.. چونكه‌ به‌ هۆی رۆژووه‌وه‌ عه‌زم و ئیراده‌ به‌هێز ده‌بێت، خه‌سڵه‌ته‌ ده‌روونییه‌كانی وه‌كو سنگ فراوانی و ئازایه‌تی و خۆڕاگری له‌ مرۆڤدا گه‌شه‌ پێ ده‌دات، ئه‌مانه‌شن رۆڵی كاریگه‌ریان له‌ به‌ئارامیی و خۆگریی و توانای به‌رگه‌گرتنی ئه‌و كه‌سه‌دا له‌به‌رامبه‌ر سه‌ختی و ناڕه‌حه‌تیه‌كانی ژیاندا هه‌یه‌ .

   مرۆڤ بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ركارێك چاك بێت یان خراپ پێویستی به‌ وویست و ئیراده‌ هه‌یه‌، دیندارییش خۆڕاهێنانه‌ له‌سه‌ر كرده‌وه‌ی چاكه‌ یاخود خۆگرتنه‌وه‌یه‌ له‌ كرده‌وه‌ی خراپه‌. رۆژووگرتن هه‌ردوو ئه‌و سه‌برگرتنه‌ی تێدایه‌. هه‌ر بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مانگی ره‌مه‌زانی به‌ مانگی سه‌بر ناوبردووه‌و فه‌رموویه‌تی: (صَوْمُ شَهْرِ الصَّبْرِ وَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ صَوْمُ الدَّهْرِ، وَيَذْهَبُ بِوَحْرِ الصَّدْرِ)[15] واته‌: گرتنی رۆژووی ئارامگریی و سێ رۆژی هه‌ر مانگێك زامنه‌ بۆ لادان و رادانی كینه‌و بوغزو (پۆخڵه‌واته‌كانی) ده‌روون ..

٤- له‌ ڕووی کۆمەڵایه‌تییه‌وه‌: ڕۆژوو رۆڵێكی گه‌وره‌و به‌رچاوی له‌ زیندووكردنه‌وه‌ و پته‌وكردنی په‌یوه‌ندییه‌ کۆمەڵایه‌تیه‌كاندا هه‌یه‌، چونكه‌ هه‌ستی به‌زه‌یی هاتنه‌وه‌و سۆزو خۆشه‌ویستی له‌ ده‌روونی تاكه‌كانی ناو كۆمه‌ڵدا زیاتر ده‌كات.. ئیمامی ئیبنولقه‌ییم ره‌حمه‌تی لێ بێت له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌فه‌رموێ: ڕۆژوو حاڵ و گوزه‌ران و برسێتی هه‌ژاران به‌ بیرده‌خاته‌وه‌. [16]

  ئیبنولهه‌ممام فه‌رموویه‌تی: كه‌ ڕۆژووه‌وان هه‌ست به‌سه‌ختی و ناڕه‌حه‌تی رۆژووه‌كه‌ی ده‌كات، له‌ حاڵی خۆیه‌وه‌ ده‌فكرێته‌ حاڵی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ تێكڕای رۆژانی ژیانیان به‌و شێوه‌یه‌ به‌سه‌ر ده‌به‌ن، جا به‌زه‌یی به‌ حاڵیاندا دێته‌وه‌و دڵی پێیان ده‌سووتێت. [17]

   هه‌ر بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشتی گه‌وره‌ی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ داناوه‌ كه‌ نانی ڕۆژووه‌وان ده‌ده‌ن، چ له‌ ماڵیاندا به‌ میواندارێتییان، چ به‌ به‌خشینی پاره‌و خواردن پێیان له‌ شوێنی تر . .

   له‌به‌ر گرنگی كاریگه‌ریی لایه‌نی کۆمەڵایه‌تی رۆژووه‌ كه‌ هه‌موو رۆژووی ره‌مه‌زانه‌كه‌ به‌ سه‌رفتره‌كه‌وه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌، كه‌ ده‌بێت له‌ كۆتایی مانگی ره‌مه‌زاندا كابرای موسوڵمان سه‌رفیتره‌ی خۆی و ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی بدات، ئه‌مه‌ش فه‌رزه‌، چونكه‌ هاوكارییه‌كی باشی نه‌دارو هه‌ژارانه‌ تا بتوانن پێداویستیه‌كانی جه‌ژنیان مسۆگه‌ر كه‌ن .

٥- له‌ ڕووی ته‌ندروستییه‌وه‌: زانستی نوێ و تاقی كردنه‌وه‌ پزیشكییه‌كان سه‌لماندوویانه‌ كه‌ ڕۆژووگرتن سوودی بۆ ته‌ندروستی مرۆڤ زۆره‌، بۆ چاره‌سه‌ری زۆر نه‌خۆشی سوودمه‌نده‌ وه‌كو: نه‌خۆشییه‌كانی دڵ و تین و فشاری خوێن و شه‌كره‌و قه‌ڵه‌وی و نه‌خۆشیه‌كانی كۆئه‌ندامی هه‌رس و زاووزێ و هتد ..

   هه‌روه‌ها رۆژوو چالاكی ده‌رهاویشته‌ هۆڕمۆنییه‌كان رێك ده‌خات. بەڵام ئه‌وه‌ی له‌ هه‌موان گرنگتر ده‌مێنێت سه‌ركه‌وتنی لایه‌نی رۆح و گیانه‌ به‌سه‌ر لایه‌نه‌ ماددییه‌كه‌دا، سه‌ركه‌وتنی عه‌قڵ و ژیریه‌ به‌سه‌ر هه‌واو ئاره‌زووه‌كاندا، ئه‌مه‌ش نهێنی ئه‌و خۆشی وشادیه‌یه‌ كه‌ هه‌موو ڕۆژووه‌وانێك هه‌ستی پێ ده‌كات، به‌ تایبه‌ت له‌كاتی به‌ربانگ دا وه‌كو كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ باسی فه‌رمووه‌: (لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ يَفْرَحُهُمَا إِذَا أَفْطَرَ فَرِحَ وَإِذَا لَقِيَ رَبَّهُ فَرِحَ بِصَوْمِهِ) متفق علیه‌[18] واته‌: رۆژوه‌وان دوو خۆشحاڵیی هه‌یه‌ كه‌ دوای رۆژوو شكاندنه‌كه‌ی ده‌ستی ده‌كه‌ون: یه‌كه‌میان ئه‌و ساته‌ی رۆژووه‌كه‌ی ده‌شكێنێت و دووه‌میان ئه‌و كاته‌ی به‌ رۆژووه‌كه‌یه‌وه‌ به‌ خوای خۆی ده‌گات ..



[1] ئيمامی نەوەوی: المجموع (٦/٢٤٨)، ئيبنوقودامەی مەقديسي: (المغني ٣/٨٤).

[2]پێشه‌وایانی ته‌فسیر ده‌فه‌رموون: له‌ سه‌ره‌تای فه‌رزبوونی رۆژوودا موسوڵمانان بۆیان نه‌بوو شه‌وانیش بخۆن و بخۆنه‌وه‌و كاری سه‌رجێیی له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانیاندا بكه‌ن، ته‌نها رۆژووه‌كه‌یان له‌ ئێواره‌دا ده‌شكاندو هیچی تر، بەڵام دوای ئه‌وه‌ی به‌ گشتی له‌سه‌ر ئه‌م ئه‌ركه‌ راهاتن و به‌ گرنگیه‌وه‌ روانیانه‌ رۆژووه‌كه‌، هه‌ندێكیان خۆیان پێ نه‌ده‌گیرا، ئیتر خوای گه‌وره‌ بۆی ئاسانتر كردن و شه‌وان رێیدان كه‌ بخۆن و بخۆنه‌وه‌و بشچنه‌ لای ژنه‌كانیان.. ئه‌مه‌ش هه‌موو ئایه‌ته‌كه‌یه‌: (أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُواْ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ).

[3]   فه‌رموده‌ی متفق علیه‌یه‌، لای بوخاری (١٩٠٤)و لای موسلیم (١١٥١).

[4]  به‌شێكه‌ له‌ فه‌رمووده‌ی پێشوو.

[5] ئه‌میشیان متفق علیه‌یه‌، لای بوخاری (٢٨٤٠)ە و لای موسلیم (١١٥٣)یه‌.

[6]  بوخاری (١٨٩٦)، موسليم (١١٥٢).

[7] بوخاری (٢٠١٤)، لاي موسليم (٧٥٩).

[8] ئه‌م فه‌رمووده‌ ریوایاتی زۆره‌و هه‌مووی لای فه‌رموده‌وانان زه‌عیفه‌و ته‌نانه‌ت به‌ كۆی هه‌موانیش نابێت به‌ حه‌سه‌ن.. ئیبنوعه‌ساكیرو مونزیری و ئیبنولموله‌ققین و ئیبنوحه‌جه‌ری عه‌سقه‌لانی و ئه‌حمه‌د شاكرو ئه‌لبانی له‌ (ارواء الغلیل ٩٣١)دا فه‌رموویانه‌ زه‌عیفه‌.. بەڵام له‌ شوێنی ئه‌و ده‌توانرێت ئه‌م فه‌رمووده‌ سه‌حیحه‌ (الألباني: سلسلة الاحادیث الصحیحة ٤/١٧٩٧) دابنرێت، كه‌ ده‌فه‌رموێ: (ثَلاثُ دَعَوَاتٍ لا تُرَدُّ: دَعوةُ الْوَالِدِ، وَدَعْوَةُ الصَّائِمِ، وَدَعوةُ الْمُسَافِرِ) واته‌: دوعای سێ پۆل خه‌ڵكی ناگه‌ڕێندرێته‌وه‌ (گیرایه‌): دوعای باوك، دوعای رۆژوه‌وان، دوعای موسافیر.

[9] بوخاری (١٩٠٤)، موسلیم (١١٥١).

[10] بوخاری (١٩٠٣)..

[11] ئيبنوماجە (١/٥٣٩ ژمارە ١٦٩٠)، نەسائي (٢/٢٣٩ ژمارە ٣٢٤٩) شێخی ئەلبانیش لە (صحيح الترغيب والترهيب ١/٤٥٣)دا دەفەرموێ: سەحيحە.

[12] بوخاری (٥٠٦٦)، موسلیم (١٤٠٠).

[13]  نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌ (صحيح الجامع الصغیر/٣٨٨١)، له‌وێدا بۆی نه‌گه‌ڕام بەڵام له‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی تر دۆزیمه‌وه‌ كه‌ هه‌ر به‌ توێژینه‌وه‌ی شێخی ئه‌لبانی ره‌حمه‌تیه‌: (صحيح الترغیب والترهیب (٩٨٢/٥)..

 [14] ئه‌لبانی ره‌حمه‌تی له‌ (صحيح الجامع /٣٨٨١) دا ده‌فه‌رموێ: حه‌سه‌نه‌.

[15] نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌: (صحيح الجامع الصغیر اللالبانی/ ٣٨٠٤) بەڵام من هه‌ر له‌وێدا به‌ ژماره‌ (٣٧١٨) دۆزیمه‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌ (صحيح الترغیب والترهیب) دا ژماره‌ (١٠٣٢)ە‌. 

 [16] به‌ داخه‌وه‌ نوسه‌رانی به‌ڕێز هیچ ئاماژه‌یه‌كیان به‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی نه‌كردووه‌و به‌ كوردیش هێناویانه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ زه‌حمه‌ته‌ بتوانین بچینه‌وه‌ سه‌ر سه‌رچاوه‌كه‌ی.. 

[17]دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی ئه‌میان والله‌ اعلم سه‌ختتره‌، چونكه‌ ده‌بێ بزانرێت ئایا مه‌به‌ست له‌ ئه‌لكه‌مالی ئیبولهومماموددین(٧٩٠-٨٦١)ی خاوه‌نی كتێبی (التحریر)ە‌ كه‌ توێژه‌ره‌وه‌ی گه‌وره‌ی مه‌زهه‌بی حه‌نه‌فییه‌و وه‌كو ئیمامی نه‌وه‌وی وایه‌ بۆ شافیعێتی، یان ئیبنوته‌یمییه‌ بۆ حه‌نبه‌لێتی..یان كه‌سێكی تره‌، پاشان له‌ چ كتێبێكیدا وای فه‌رمووه‌؟! كه‌ ئه‌و ده‌یان كتێبی به‌ چه‌ندین به‌رگ نوسیووه‌.. .

[18]   بوخاری (١٩٠٤)، موسلیم (١١٥١).

677 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
26/05/2017
بابەتی زیاتر...
1